Bất bình đẳng và bất ổn

Ngày thành lập đảng Nhân dân Hành động, Lý Quang Diệu cầm đầu một nhóm trí thức chủ trương tham gia với một nhóm lãnh đạo nghiệp đoàn cánh tả với mục đích để lấy ảnh hưởng của nhân dân. Nhóm trí thức Anh học của Lý Quang Diệu thừa biết rằng mối quan hệ này sẽ chẳng kéo dài lâu vì sự khác biệt trong ý thức hệ. Một bên theo tư tưởng tư bản của phương Tây còn một bên theo tư tưởng cộng sản Mao-ít của Tàu-Xô. Nhưng Lý Quang Diệu đã quyết định chọn điều này. Đó là một tính toán chính trị. 

Nếu Lý Quang Diệu và nhóm trí thức của mình tự lập ra một chính đảng riêng, mặc áo vét, thắt cà vạt, đi nói chuyện với quần chúng, vốn đa phần là những người nghèo khổ, thì chẳng mấy ai theo. Người dân, ở đâu cũng vậy, đa phần chỉ cảm thấy gắn bó về tâm tình, niềm tin, sự thông cảm đối với những người đồng giai cấp với mình. Đó là lý do mà Lý Quang Diệu sau đó đã từ bỏ mặc áo vest, chuyển sang mặc áo phông ngắn tay, học nói bập bẹ tiếng Tàu để đi nói chuyện với giới cần lao, rồi cuối cùng chinh phục họ. Người dân cảm thấy xúc động khi một người ở một giai cấp khác đã chấp nhận từ bỏ lối sống thượng lưu (ít nhất là về mặt hình thức), để hoà mình vào đám đông, và giúp nói lên tiếng nói của mình. 

Minh bạch, từ thiện, và đất nước

Năm năm trước, tôi là một trong những người đầu tiên kêu gọi các hoạt động quyên góp tiền của bá tánh cho các hoạt động thiện nguyện cần phải minh bạch. Tại sao? Tại vì tiền đó không phải là tiền của người đứng ra tổ chức quyên góp, mà đó là tiền của rất nhiều người khác nhau để giúp cho rất nhiều người nghèo túng khác. Đó là tiền của cộng đồng. Và việc thiện nguyện là một hoạt động cộng đồng, nó không còn là chuyện riêng tư nữa. Trong chuyện riêng tư bạn có thể móc túi ra và tặng người khác bao nhiêu, hứa gì, nói gì, không ai ý kiến bạn cả. Nhưng chuyện của cộng đồng thì cho dù cộng đồng chưa có luật chính thức vẫn còn đó những luật bất thành văn thuộc về văn hoá cư xử của cộng đồng, đó là không được mượn danh thiện nguyện để ăn bớt, ăn xén. Mà để tránh được chuyện này, để khỏi bị nghi ngờ làm chuyện này, thì cách tốt nhất là công khai, minh bạch rõ ràng chuyện thu chi. Muốn chứng minh thu bao nhiêu thì sao kê ngân hàng. Còn muốn chứng minh chi thì có hoá đơn. Còn cái nào không chứng minh được thì có lời giải thích. Chỉ có khi chúng ta làm quen với văn hoá minh bạch trong xã hội thì sau đó xã hội mới tiến tới đòi minh bạch các khoản đóng góp, thu chi của chính phủ. Văn hoá trong sạch sau đó sẽ trở thành một văn hoá chung của Việt Nam, trong và ngoài chính quyền. Một văn hoá như vậy không những giúp Việt Nam mau chóng phát triển mà còn khiến thế giới phải ngưỡng mộ. Vì vậy mà phải xiển dương văn hoá đòi minh bạch.

Dưới đây là 3 bài viết của tôi 5 năm trước. Gộp lại đây cho dễ đọc. 

Nguồn gốc của sự phân biệt Bắc-Nam

Có những góc nhìn mà người miền Nam khác hoàn toàn với miền Bắc. Đó là do người miền Nam học sử trên thực tế, qua sự trải nghiệm, còn người miền Bắc thì được học sử qua sự nhồi sọ, tuyên truyền của đảng Cộng sản. 

Hãy gieo những hạt mầm ý thức

Hơn 5 năm trước, nếu ai đó mở miệng đòi minh bạch từ thiện, họ chắc chắn nhận được một cái nhìn chẳng mấy thiện cảm. Minh bạch từ thiện là gì? Tại sao cần phải minh bạch? Đã gửi tiền rồi thì tức giao trọn niềm tin cho người ta, và đã tin người ta thì cớ gì cần phải đòi hỏi thông tin này nọ? 

Rồi nếu mà lỡ có ai ăn bớt ăn xén thì có thánh thần ngó nghĩ. Mình đã gửi tiền từ thiện rồi thì coi như mình đã làm trọn trách nhiệm rồi. Đó là những suy nghĩ phổ biến của người Việt.

Cái văn hoá cùng suy nghĩ đó nó ăn sâu vào tâm thức của nhiều người. Xung quanh không ai lên tiếng mà mình lên tiếng thì kỳ quá, bị người ta cho là nhỏ mọn. Vài chục ngàn, vài trăm ngàn, có bao nhiêu đâu. Nhiều người biết mình bị lừa thì ngậm bồ hòn làm ngọt, thôi thì bỏ qua chứ biết sao giờ.

Tâm lý chung của người Việt vì vậy đã trở thành một mảnh đất màu mỡ cho biết bao bọn mượn đạo tạo đời, lợi dụng lòng tin của người Việt để quyên góp rồi kiếm chác. Mỗi người một ít, nhưng khi số lượng tiền góp lên tới hàng tỉ đồng thì đó không còn là chuyện của cá nhân nữa. Đó đã trở thành chuyện của cộng đồng, chuyện của pháp luật. 

Trong suốt chiều dài lịch sử của dân tộc, cho đến nay, người mình vẫn quen với những sinh hoạt theo văn hoá nông dân. Trong cái văn hoá nông dân đó, mọi thứ hoạt động theo kiểu gia đình, bạn bè, và các hoạt động dựa chủ yếu trên nền tảng của đức trị, tức mọi người làm việc với nhau dựa chủ yếu trên niềm tin và uy tín. Những người có thế lực hơn thì dựa vào sức mạnh đe doạ của xã hội đen. Luật pháp là một thứ xa xỉ. 

Vì vậy mà mới có những vụ giựt hụi, những vụ quỵt nợ, những hoạt động đa cấp đủ các hình thức nở rộ, điều mà bạn sẽ rất hiếm khi thấy ở các nước phương Tây ngày nay. 

Trong sinh hoạt của thế giới phương Tây, nhất là các hoạt động liên quan đến tài chính, tiền bạc, kinh doanh, mọi hoạt động đều dựa trên sự đối chiếu, bằng chứng, kiểm tra, và minh bạch. 

Bạn muốn quyên tiền cho ai thì cần phải có sự đồng ý của chính quyền. Bạn chi bao nhiêu, còn bao nhiêu, cho ai và như thế nào, tất cả phải có hoá đơn hay bằng chứng. Đó là cách mà con người bảo đảm rằng các hoạt động giao dịch được thực hiện trôi chảy, đúng mục đích, tránh thất thoát và hạn chế những điều sai trái. 

Trong cách làm này, người phương Tây không còn tin vào đức trị nữa mà đặt pháp trị lên trên. Và pháp trị đòi hỏi con người ta trở nên chuyên nghiệp với giấy tờ và bằng chứng giao dịch, chứ không phải là những đoạn video than mệt kể khổ khi đi làm từ thiện. 

Thay đổi một người cần thời gian. Thay đổi niềm tin và văn hoá sinh hoạt của một xã hội cần nhiều thời gian hơn nữa. Những người lên tiếng cho những thay đổi xã hội vì vậy cần kiên nhẫn. 

Năm năm trước, mình là một trong những người đầu tiên lên tiếng kêu gọi đòi các hoạt động quyên góp từ thiện cần minh bạch. Đơn giản vì đó chính xác là số tiền gửi cho người nghèo và của người nghèo. Người quyên góp chủ yếu chỉ đóng vai trò chuyển giúp. Dù gặp nhiều chỉ trích nhưng mình vẫn vui, vì mình nghĩ là đang đứng về phía người nghèo, người bị yếu thế, những người mà mình tin tiếng nói của mình dù nhỏ nhoi có thể giúp họ có thêm ít tiền. Và xa hơn nữa, mình tin dân tộc này có thể thay đổi được, và việc đổi thay đầu tiên đó là văn hoá. Văn hoá định hình cách con người suy nghĩ và hành động. Đó là lý do mình lên tiếng.

Khi đứng trước một tập thể đông đảo với một văn hoá cũ lâu đời, muốn thay đổi họ bạn không thể thay đổi một sớm một chiều. Bạn chỉ có thể thay đổi họ bằng cách gieo những hạt mầm ý thức. Theo thời gian, ý thức lớn lên và họ sẽ dần nhận ra. 

Năm năm sau nhìn lại, xã hội Việt Nam ngày nay đã thay đổi vô cùng nhanh chóng. Người người đòi các nghệ sỹ, các nhà quyên góp từ thiện phải giải ngân số tiền quyên góp, phải công khai các hoạt động thu chi. Đó quả thực là những điều mình mong ước hơn 5 năm về trước. Và đó chính là niềm vui khi mình viết những dòng này: vui khi nhìn thấy quê hương thay đổi theo chiều hướng tích cực, từ một người ở rất xa. 

Nguyễn Huy Vũ

24.5.2021

Những nguồn học liệu mở giúp thay đổi xã hội trong hoà bình

Bạn muốn thay đổi xã hội trong hoà bình. Bạn không biết phải bắt đầu từ đâu. Bạn không biết những công cụ nào nên dùng. Bạn muốn tìm hiểu làm thế nào người dân ở các nước độc tài đã có thể vận động để thay đổi xã hội hướng về một đất nước tự do, dân chủ, và phồn thịnh hơn. Bạn muốn học cả lý thuyết lẫn các cách thức nhằm vận động xã hội để hướng về những thay đổi tốt đẹp hơn.

Với những mong muốn trên, bạn có thể dễ dàng tìm thấy và học hỏi trong các nguồn học liệu mở dưới đây, hoàn toàn miễn phí. Đa số học liệu là tiếng Anh, tuy vậy, cũng có những nguồn học liệu có bản dịch tiếng Việt.

Giống như một chiến binh trước khi ra trận phải rèn luyện võ nghệ, những người mong muốn hành động để tạo nên một xã hội tiến bộ hơn cũng cần đọc, học, và dùng các phương cách vận động xã hội.

Dưới đây là một danh sách các nguồn học liệu mở cung cấp cho bạn các thông tin về tụ họp hoà bình và phản kháng dân sự (civil resistance) — những quyền đã được công nhận là quyền con người cơ bản trong luật quốc tế của Liên Hiệp Quốc.

Bỏ Tết Ta vì nhà nước đang cần đô la

Ảnh từ Internet.

Gần đây, trên các báo chí và cộng đồng mạng xuất hiện các ý kiến bỏ ăn Tết Ta, và thay vào đó là gộp Tết Ta vào cùng một ngày với Tết Tây. Điều đó có nghĩa rằng ngày Tết Ta sẽ bằng đầu vào ngày 1/1 Dương lịch hàng năm. Liệu các ý kiến này có hợp lý hay không và đâu là nguyên nhân bắt đầu của ý kiến này?

Sự mê tín của người Việt và tai hại của dân tộc

Đọc đánh giá về tính cách của người Việt, các nhà viết sử ngoại quốc lẫn Việt Nam đều có chung một nhận định là người Việt mình mê tín. Mà mê tín thì thường tin vào những điều còn mù mờ, nửa đúng nửa thật, tin những nhân vật bí ẩn. Tin vào những điều mà tâm trạng mình muốn nghe thay vì phải đặt câu hỏi ngược lại là tại sao. Cái tâm lý đó xưa nay không thay đổi.


Cái hại của một tâm lý như vậy là đôi khi niềm tin đã trở nên “cuồng” thì họ dễ dàng bị dẫn dắt, xỏ mủi đi theo niềm tin nào đó, thần tượng nào đó. Lịch sử xưa nay cho ra nhiều ví dụ như vậy. Có khi sự dẫn dắt đưa dân tộc đến một kết cục tốt đẹp, song cũng có lúc dẫn dân tộc đến chỗ lầm than.


Xưa, Lê Lợi bôi mỡ trộn mật viết lên lá cây rừng “Lê Lợi vi quân, Nguyễn Trãi vi thân” khiến kiến ăn lên lá mà tạo ra tám chữ này, song song đó Lê Lợi và Nguyễn Trãi cho quân đi phao tin trong thiên hạ rằng họ là hai vị anh hùng được hồn thiêng sông núi ủng hộ để đánh đuổi giặc ngoại xâm, nhân dân mê tín cứ tưởng thật mà theo họ đánh đuổi ngoại xâm, giành độc lập dân tộc.


Sự mê tín đó một lần nữa được Lý Thường Kiệt dùng lại để kích động tinh thần tướng sỹ khi chống Tống xâm lược năm 1076. Hơn 30 vạn quân Tống từ Trung Hoa sang xâm lược, Lý Thường Kiệt lập phòng tuyến bên sông Như Nguyệt và đang đêm cho người vào đền thờ Trương Hống, Trương Hát ở phía Nam bờ sông, giả làm thần đọc vang bài thơ thần:

Nam quốc sơn hà Nam đế cư
Tiệt nhiên phân định tại thiên thư
Như hà nghịch lỗ lai xâm phạm?
Nhữ đẳng hành khan thủ bại hư!

Trần Trọng Kim dịch:

Sông núi nước Nam, vua Nam ở,
Rành rành phân định tại sách trời
Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm
Chúng bay sẽ bị đánh tơi bời

Tướng sỹ nghe bài thơ thần đó ngỡ là có thần yểm trợ nước Nam nên khí thế dâng cao, Lý Thường Kiệt liền cho quân vượt sông, tổ chức đánh một trận quyết chiến, thẳng vào trại giặc. Giặc bất ngờ, phần vì sỹ khí quân lính Đại Việt dâng cao nên chống đỡ yếu ớt, số bị thương và chết đến quá nửa. Lý Thường Kiệt sau đó cho người sang nghị hòa, để quân Tống rút về nước, vừa giữ được bờ cõi vừa giữ được hòa bình cho đất nước.


Dựa theo cái sự mê tín đó của dân Việt, những người cộng sản dựng lên hình tượng Bác Hồ và biến ông thành một vị thánh, những lời ông nói như chân lý, nhiều nơi còn đưa ông vào điện thờ, ngồi chung với Thần Phật, kêu gọi mọi người sống, lao động, học tập theo gương ông. Ông được tô vẽ lúc thì như một ông tiên, lúc thì như một vị thánh sinh ra với sứ mệnh vì dân vì nước: “Đụn Sơn phân dải, Bò Đái thất thanh, Nam Đàn sinh thánh”. Một lần nữa dân Việt tin theo ông, tin theo chủ nghĩa cộng sản và chung tay xây dựng chủ nghĩa xã hội theo những người cộng sản đồng chí của ông. Kết quả thế nào thì nhiều người đã nói, đã thấy, và đang chịu đựng.


Cái hại của sự mê tín do đó nó biến cả một đám đông của dân tộc trở nên cuồng tín, bất chấp lý lẽ, đúng sai. Người ta tin chỉ vì để thỏa mãn cái tâm lý muốn nghe điều họ muốn nghe, chứ không phải muốn nghe điều phân tích có lý mà thường trái tai của một thiểu số.

Cái sự mê tín này nếu không chữa thì có khi cả dân tộc lại lặp lại sai lầm là đi tin vào những tay giỏi trò mị dân đưa đất nước vào điêu linh một lần nữa.


Tuy vậy nhiều người lại không nhận ra sự nguy hại của vấn đề. Họ đi cổ vũ cho những cá nhân mờ mờ ảo ảo viết những điều hư cấu trộn lẫn thực tại thành những miếng bánh để đáp ứng đám đông đang đói thông tin, không biết đất nước mình sẽ đi đâu trong những ngày sắp đến và những nhà cầm quyền đang làm gì ở chốn cung đình. Những thực hư đó tiếp tục là những viên thuốc phiện dẫn dắt đám đông nằm tại chỗ nhưng mơ màng gửi niềm tin đi từ nơi này sang nơi khác. Mà một hậu quả nhãn tiền là không ai chịu làm gì cả nhưng cùng chờ đợi một sự thay đổi sẽ đến từ đâu đó, một niềm tin giống như con người có số phận và đất nước có thịnh suy.


Muốn chữa được cái sự cuồng tín thì một mặt những người hiểu biết cần nói ra và mặt khác báo chí và cộng đồng cần phải đưa thông tin đa chiều nhiều hơn nữa. Khi mà các luồng thông tin ngày càng minh bạch, đa chiều hơn thì người dân sẽ dần học cách biết suy xét, suy nghĩ lý tính hơn để từ đó phân biệt được rạch ròi phải trái, trắng đen. Có như vậy thì dân tộc mới tránh được cái họa bị một người, một nhóm người hay một ý thức hệ lú lẫn hóa lôi kéo đi như chúng ta từng chứng kiến.


Nguyễn Huy Vũ

OL, 31.12.2016

Mồi câu từ thiện

Những ai đi câu cá đều biết muốn câu được cá cần có mồi. Tùy từng loại cá muốn câu mà chọn địa điểm câu và chọn mồi khác nhau. Câu cá là một nghệ thuật, và nói theo nhiều người thì người câu cá giỏi có thể được xem như một nghệ sỹ. Anh ta biết chỗ nào có cá, nhìn thời tiết biết có cá ít hay nhiều, thả thính loại nào, mồi gì. Nếu như nghệ sỹ cũng học và luyện tập thì người câu cá chuyên nghiệp cũng vậy. 

Trong câu chuyện quyên góp từ thiện, ngoại trừ một số những người và tổ chức hiếm hoi thật sự lương thiện và thường lặng lẽ bởi vì làm từ thiện xuất phát từ cái tâm thiện của họ và thường họ không mưu cầu điều gì khác ngoại trừ niềm vui khi giúp được người khác vui, thì những tổ chức và cá nhân vụ lợi khác hành động không khác bao xa cái nghề câu cá. 

Và vì thế, bài này kể câu chuyện về cách các tổ chức từ thiện vụ lợi hoạt động từ thiện vì lợi ích chính họ. Cách làm của những tổ chức vụ lợi này có một mô-tip tương đối giống nhau như sau:

Đầu tiên là chọn địa điểm hay môi trường: nếu như câu cá bạn chọn một địa điểm thì người làm từ thiện vụ lợi cũng chọn một môi trường để «câu» những nhà hảo tâm.

Bước thứ hai là thả thính: nếu như người câu cá thả thính để dụ cá tới thì những nhà hoạt động từ thiện vụ lợi cũng sẽ mồi dư luận, đưa tin về vụ việc, để kéo sự chú ý và đo sự quan tâm của dư luận.

Bước thứ ba là chọn mồi và thả mồi: nếu như người câu cá tùy từng loại cá muốn câu mà chọn các loại mồi khác nhau thì người hoạt động từ thiện vụ lợi cũng sẽ đưa các miếng mồi khác nhau dụ mạnh thường quân. Mồi để dụ mạnh thường quân thường đa dạng, đó là các cô nhi viện trá hình dùng trẻ em để nhận tiền, những người thuê trẻ em kèm theo để bán vé số và ăn xin, những cá nhân bỏ ra một số tiền và dùng những người nghèo để kêu gọi hỗ trợ tiền chữa bệnh, xây nhà, xây cầu ở vùng nông thôn….

Bước thứ tư là tăng cường truyền thông: ở đây nếu như người câu cá thường cố gắng giữ im lặng để câu được nhiều cá, thì những nhà hoạt động từ thiện vụ lợi sẽ dùng truyền thông để thổi phồng hoạt động và hình ảnh của mình lên để hi vọng «câu» được nhiều mạnh thường quân hơn. 

Và cuối cùng, bước thứ năm thì sau khi những con cá bị mắc câu, cả cá thiệt và «cá mạnh thường quân» tất cả đều có một điểm chung là im lặng. Cá thật im lặng thì đã đành. Còn cá mạnh thường quân im lặng vì nghĩ trong xã hội Việt Nam thì cho dù mình la to lên thì có mấy ai nghe mình và mình càng la to thì có khi nhiều người lại nghĩ xấu về mình rằng có mấy đồng bạc làm từ thiện mà tiếc của la om sòm, thậm chí còn bị nhiều người ác miệng chửi mình ngu, không biết nhìn người. Khi bỏ tiền ra làm từ thiện, những mạnh thường quân nghĩ rằng số tiền đó là bố thí, cho người khác, đã không còn là của mình. Và khi bị ăn chặn người mình nhiều khi biết ra sự thật thì tức quá đôi khi chửi đổng một câu rồi hết, mà nói như nhiều người là tiền đem đi cúng cô hồn. Phần còn lại nhiều mạnh thường quân ngại việc tốn thời gian trong việc đi thu thập chứng cứ, liên lạc luật sư, và số tiền không đáng bao nhiêu so với họ nên họ chọn im lặng.

Có một điểm chung lớn của những tổ chức và cá nhân trong các phi vụ ăn chặn từ thiện là họ thường không minh bạch các khoản thu chi, hoặc nếu có minh bạch thì làm cho có lệ. Vì nếu minh bạch hết thì khác nào tự «vạch áo cho người xem lưng», thấy hết những nhập nhèm. 

Chính vì vậy mà thường các mạnh thường quân khó có thể nào một sớm một chiều biết được cái tổ chức mình góp lại đi ăn chặn tiền của mình, nếu không có các cơ quan báo chí hay phóng viên có tâm vào cuộc. Trong nhiều trường hợp nhà báo khi đối diện với sự thật ăn chặn một lần nữa cũng đứng trước những suy nghĩ của chính mình rằng mình có nên khui vụ này ra không, nhất là những vụ mà lỡ khui ra ánh sáng thì có thể khiến thân bại danh liệt một cá nhân, hoặc có thể phải đóng cửa một cô nhi viện. Nhưng mà nếu không khui thì khác nào làm lơ để những cá nhân hay tổ chức ăn chặn tiền cứ nhơn nhơn trước pháp luật ăn chặn năm này sang năm khác. Mà cái hại là lâu dần nó trở thành một thứ cấm kị (taboo) trong xã hội Việt Nam, khi ai cũng biết mà không ai dám nói.

Nhưng một xã hội mà ở đó có những ung nhọt chúng ta không dám nói ra, phẫu thuật nó ra thì cái ung nhọt đó sẽ mãi mãi ở trong cơ thể chúng ta và không thể nào khiến chúng ta khỏe mạnh hay nói một cách rộng ra là không bao giờ khiến chúng ta có được một xã hội lương thiện và văn minh được. Vì vậy mà hãy một lần lên tiếng và thiết lập một chuẩn chung cho xã hội rằng tất cả các cá nhân và tổ chức quyên tiền cho từ thiện hay các hoạt động xã hội cần phải minh bạch các khoản thu chi. 

Và chỉ khi chúng ta đã làm quen được với văn hóa minh bạch và lương thiện ở mức xã hội là các hoạt động từ thiện thì mới có hi vọng chúng ta quyết tâm đòi được minh bạch ở các lĩnh vực xa hơn trong xã hội để từ đó loại bỏ dần tham nhũng và bất công. 

Nguyễn Huy Vũ

OL, 29.12.2016

Miếng bánh ngân sách

Khi những cơn lũ lụt cuốn trôi nhà cửa của những đồng bào nghèo khó miền Trung giữa tháng 10, có những câu hỏi mà nhiều người còn nặng lòng với đất nước đặt ra đó là tại sao những trận lụt lớn như vậy thường xuyên xảy ra mà không thấy vai trò của chính quyền trong cảnh báo, phòng vệ và hỗ trợ một cách hiệu quả?


Đây cũng không phải là lần đầu tiên những người dân miền Trung gánh chịu những cơn lụt, mà cùng với phá rừng và làm thủy điện, những cơn lũ ngày càng đột ngột hơn và lớn hơn.


Nói một cách giản đơn hơn thì nếu như người Nhật xây được những căn nhà chống động đất, sống yên bình và thịnh vượng, thì hẳn người Việt ở miền Trung cũng sẽ tìm được một phương cách để chống lại những cơn lũ lụt hàng năm, hay nói chi đâu xa, hãy nhìn cách những đồng bào miền Tây Nam Bộ sống bên cạnh những con nước lớn.


Vậy thì tại sao người Việt ở miền Trung lại khác?


Câu hỏi đó làm tôi nhớ đến cuộc trò chuyện với một người bạn làm ở Bộ Tài chính mà để trả lời câu hỏi đó thì nội dung chỉ quanh quẩn ở bốn từ: miếng bánh ngân sách.


Các tỉnh ở khúc ruột hẹp nhất miền Trung kinh tế èo uột, không có nhiều nguồn thu ngân sách, thu không đủ chi nên hàng năm phải nhờ trung ương chi viện. Khi không có nhiều nguồn thu ngân sách thì thu nhập của các quan cũng ít đi vì đã thu không đủ chi thì đâu dám bớt xén gì nhiều. Cái khó trong thu nhập của các quan đến lượt nó gây bao tai họa cho người dân của xứ này và cả nước.


Trước hết vì khó khăn trong thu ngân sách của địa phương ảnh hưởng trực tiếp đến phần trăm chia vào túi của các quan nên các quan ở khu vực này bằng mọi giá thu hút các doanh nghiệp đầu tư về tỉnh mình. Dự án càng lớn thì càng tốt, vì thường phần chi tỉ lệ phần trăm với dự án, bất chấp các tác động đến môi trường. Vì vậy mà biết bao dự án tai hại đã xuất hiện ở đây, từ Formosa cho đến các dự án thủy điện.


Những ai có chút hiểu biết đều thấy rằng ở khu vực này, nơi mà đồng bằng hẹp nằm sát bên cạnh núi rừng thì chỉ cần những cơn lũ bất chợt của núi rừng cũng đã đủ khiến cho dải đồng bằng hẹp nhanh chóng bị ngập lụt huống chi có sự tiếp tay xả lũ của thủy điện.


Một cách thứ hai để làm đầy túi các quan đó là vẽ các dự án và xin ngân sách trung ương. Không khó để nhận ra một điều rằng các tỉnh miền Trung này thi nhau xây dựng dự án, tượng đài trăm, nghìn tỉ. Những người có hiểu biết đều biết rằng đây chỉ là những dự án để rút ruột, mà thường các tỉnh nghèo mới trơ trẽn xin để xây và chia. Những tỉnh giàu hơn nơi mà các quan có nguồn thu kha khá, người ta đủ liêm sỹ để không ăn một cách lộ liễu như vậy. Đếm sơ sơ sẽ thấy: Ở Quảng Nam có tượng đài mẹ Việt Nam anh hùng kinh phí lên tới 411 tỷ đồng nhưng nhanh chóng xuống cấp sau khi khánh thành. Ở Quảng Bình có dự án xây đường tránh lũ với 30 cây số trị giá 1000 tỷ đồng. Ở Hà Tĩnh xây quảng trường và tượng đài Mai Hắc Đế với mức kinh phí lên 106 tỉ đồng. Ở Bình Định xây tượng đài Nguyễn Sinh Sắc-Nguyễn Tất Thành với kinh phí lên đến 118 tỉ đồng…Đó chỉ là bề nổi của tảng băng chìm mà hầu như các tỉnh miền Trung nghèo khó đều có.


Bên cạnh vẽ dự án để kiếm chác, còn có một nguồn thu đều đặn hàng năm nữa đó là tiền hỗ trợ lũ lụt từ trung ương. Lũ lụt thì năm nào mà chẳng có và khi có lũ lụt thì trung ương phải rót tiền cứu trợ xuống địa phương. Tiền trước tiên vào ngân sách tỉnh, chi bao nhiêu, mua cái gì, hỗ trợ bao nhiêu cho dân các quan đầu tỉnh quyết định, phần còn lại thì chia phần trăm với nhau rồi hợp thức hóa giấy tờ. Oái ăm ở chổ là lũ lụt càng lớn, thiệt hại càng nhiều thì tiền ngân sách rót về địa phương càng lớn, và theo tỉ lệ thì tiền vào túi quan cũng nhiều thêm. Khi lũ lụt các phóng viên được rót vào tai các con số về thiệt hại, phóng đại gấp nhiều lần, để gây áp lực xin tiền ngân sách trung ương. Các cấp ở trung ương biết điều này không? Chắc chắn là biết, nhưng đều có phong bì cả, có qua có lại, anh rót tiền xuống tỉnh tôi thì tôi gửi lại phong bì cho anh. Cả hai đều có lợi chỉ mỗi thằng dân đen là khổ. Lấy ví dụ trong đợt lũ lụt vừa rồi, riêng tỉnh Bình Định đưa ra con số thiệt hại là 2000 tỷ đồng, và xin chính phủ xem xét hỗ trợ khắc phục hậu quả với kinh phí 500 tỷ đồng. Thủ tướng chính phủ đồng ý hỗ trợ bổ sung vỏn vẹn … 80 tỉ và 2000 tấn gạo. Trong khi đó thì Bình Định vừa mới duyệt xây tượng đài 118 tỉ đồng.


Đến đây thì độc giả đã hiểu được rằng tại sao mấy chục năm qua, lũ lụt ngày càng lớn, đồng bào thiệt hại mỗi năm ngày càng nhiều mà quan thì cứ nhơn nhơn như không phải chuyện của mình. Xem tài sản và tính mạng nhân dân như rác. Bởi vì đơn giản một điều rằng có lũ lụt thì có ăn chia, và thiệt hại càng nhiều, ngân sách rót về càng lớn, thì túi nhà quan càng đầy.


Vì vậy mà chỉ khi nào những ông quan này được nhân dân bầu chọn lên cai quản xứ mình bằng chính lá phiếu của nhân dân trong các cuộc bầu cử tự do thì mới hi vọng họ hết lòng chăm lo cho sự an vui và thịnh vượng của xứ mình. Khi nào thì dân được cầm lá phiếu bầu chọn lên những «ông đầy tớ» của mình? Tất cả đều nằm ở ý chí của mỗi công dân vì quan là thuyền, dân là nước. Nước đẩy thuyển trôi mà cũng nước sôi thuyền lật.


Nguyễn Huy Vũ

OL, 30.12.2016



Xem thêm:

“Quảng Bình: Thêm 1 dự án đường BOT ngàn tỉ khiến người đi đường ‘sốt vó’”. Báo Điện Tử Gia Đình Việt Nam. Ngày 30/6/2016. Nguồn: https://goo.gl/r2BLiW


“Hà Tĩnh: Gần 106 tỉ đồng xây dựng đền thờ, tượng đài và quảng trường Mai Hắc Đế”. Báo Bình Định. Ngày: 19/2/2016. Nguồn: https://goo.gl/iYN5xM


“Chính phủ hỗ trợ 260 tỷ đồng khắc phục thiệt hại bão lũ”. VNExpress. Ngày: 21/10/2016. Nguồn. https://goo.gl/qIbpgk


“Thủ tướng quyết định hỗ trợ Bình Định 80 tỉ đồng và 2.000 tấn gạo” Dân Trí. Ngày: 21/12/2016. Nguồn: https://goo.gl/MeQLg2


“Bình Định: 80 tỷ đồng chống lũ, 118 tỷ đồng xây tượng đài” VOA Tiếng Việt. Ngày: 22/12/2016. Nguồn: https://goo.gl/m9MocZ


“Tượng đài mẹ Việt Nam 411 tỷ đồng ở Quảng Nam”. VNExpress. Ngày 14/3/2015. Nguồn: https://goo.gl/uzcv77

Niềm tin và tiền

Kể các bạn chuyện này. Trong đầu tư chứng khoán có một loại kiếm tiền gọi là short-sell, hay bán khống. Nếu như bình thường mình mua một cổ phiếu giá 50 đồng, thuật ngữ gọi là long stock, mà năm sau giá cổ phiếu nó tăng lên 100 đồng thì mình lời 50 đồng, hay gọi là lời 100%. 

Còn bán khống (short-sell) thì chỉ khi cổ phiếu nó xuống giá thì mình có lời. Ví dụ vầy: mình bán khống một cổ phiếu giá hiện thời là 100 đồng, cuối năm giá thị trường nó còn 50 đồng, thì mình vẫn có quyền bán người ta với giá 100 đồng, hưởng 50 đồng tiền lời. Khi đóng hợp đồng thì mình chỉ việc mua cổ phiếu với giá 50 đồng để đóng, thuật ngữ tiếng Anh gọi là buy to cover.

Bán khống chỉ có lời khi giá cố phiếu xuống. Vì vậy mà một số hãng chỉ chuyên bán khống và sau khi họ đã vào hợp đồng bán khống, họ làm mọi cách để giá cổ phiếu giảm mà họ hưởng lợi.

Dưới đây là một câu chuyện như vậy.

Carlson Block học luật, nhưng sau đó anh bỏ nghề luật sư mà qua Trung Quốc làm cho các hãng đầu tư kiếm tiền.

Sau anh về Mỹ lập ra công ty Muddy Waters Research chỉ chuyên bán khống cổ phiếu. Muddy Water nghĩa là nước bùn và theo anh phân tích thì trong các môi trường như vậy dễ bắt cá. Các “con cá” của anh là các công ty Trung Quốc làm ăn ma giáo hồ sơ sổ sách nhưng được lên sàn chứng khoán ở thị trường Mỹ.

Dưới đây là một phi vụ bán khống cổ phiếu của Muddy Waters Research. NQ là tên cổ phiếu (ticker) của NQ Mobile Inc, công ty Trung Quốc chuyên bán các phần mềm qua điện thoại ở Trung Quốc và lên sàn chứng khoán Mỹ.

Sau khi Muddy Waters Research bán khống một lượng cổ phiếu lúc NQ Mobile tăng giá lên cực đỉnh gần 25 đô la Mỹ một cổ phiếu, thì ngay lập tức sau đó họ tung ra thị trường một bản báo cáo tố cáo NQ Mobile gian dối hồ sơ sổ sách, không có thu nhập thật, và quan trọng hơn là số tiền mặt rất ít để có thể tồn tại. Ngay lập tức giá cố phiếu từ mức gần 25 đô lao dốc trong một ngày xuống mức chỉ hơn 10 đô la/một cổ phiếu, một mức giảm hơn 50% chỉ trong một phiên. Trong phiên đó các giao dịch của NQ có lúc ngừng lại, không được khớp lệnh.

Giám đốc của NQ, vốn trước đây từng là cựu quản lý của Samsung, lên truyền hình phân bua về sự minh bạch của giấy tờ, sổ sách. Để chứng minh rằng NQ còn tiền, ban giám đốc còn gửi một lượng tiền mặt vào một ngân hàng để chứng minh. Hai bên Muddy Waters Research và NQ tiếp tục tranh cãi sau đó. Về phía các nhà đầu tư, trước những lùm xùm, họ rút chạy khỏi NQ. Và giờ đây mỗi cổ phiếu của NQ chỉ còn ở mức 3,31 đô la Mỹ. Tức NQ muốn quay trở lại thời huy hoàng thì họ phải tăng gần 800%. Còn Muddy Waters Research với Carlson Block thì bỏ túi bộn tiền.

Kể câu chuyện cho các bạn chỉ để nói rằng niềm tin có giá trị rất lớn, thậm chí về mặt tiền bạc. Mất niềm tin thì bạn sẽ không còn gì cả.

OL, 4.12.2016

 

Từ thiện để làm gì?

Đó là một buổi chiều hè ngày thứ sáu Luân Đôn, bữa học cuối cùng của một khóa học về kinh tế vĩ mô tại trường LSE. Sau khi chia tay những người bạn, tôi chầm chậm bước về khách sạn của mình. Trời Luân Đôn chiều cuối tuần đi dạo rất thích.

Trời mát mát, mọi người hối hả về nhà, thỉnh thoảng ngang qua những cổng metro hay bắt gặp những anh chị ôm chầm lấy nhau, quấn quýt và trao những nụ hôn. Ngang qua một siêu thị, ngay góc tường có một bác già ngồi để cái cốc bằng giấy ăn xin, loại cốc dùng một lần người ta hay dùng để uống coca-cola trong các tiệm ăn nhanh.

Bỗng từ bên kia đường, một anh thanh niên, tuổi độ hơn 20, tay cầm một cốc coca-cola, tay kia cầm một bịch McDonald trong có đầy đủ hamburger và khoai tây chiên chạy vọt băng qua đường mặc cho những làn xe qua lại. Anh nhẹ nhàng đặt ly nước coca-cola và bịch McDonald xuống bên ông già rồi chưa kịp để ông đưa lời cám ơn, anh vụt chạy đi. Tất cả diễn ra trong một chớp mắt trước mặt tôi. Tôi sững sờ, đáng yêu quá.

Đáng yêu vì một hành động đẹp diễn ra một cách đột ngột, không mong đợi trước mắt mình. Còn chuyện nhường cho nhau những miếng ăn thì tôi đã từng gặp và chính tôi cũng thường xuyên làm. Ngày ở Sài Gòn, thỉnh thoảng khi ăn cơm, thấy mấy người già bán vé số hay ăn xin tôi thường mời cơm. Ngày bé, không có tiền, buổi trưa thường có người ăn xin ghé nhà, tôi vào bới cho tô cơm, thêm thức ăn, mời ông hay bà cụ. Ăn xong, tôi vào nhà vét mấy lon gạo bỏ vào cái giỏ rồi tiễn đi. Tất cả như một sự tự nguyện với ước mong rằng họ sẽ đỡ khổ hơn.

Tháng 6 năm 2010, Bill Gates cùng với Warren Buffett, hai tỉ phú giàu nhất nước Mỹ khởi xướng một chiến dịch thiện nguyện to lớn lấy tên là Giving Pledge và bắt đầu tuyển các thành viên của chiến dịch. Những thành viên tham gia chiến dịch này phải cam kết cho đi phần lớn tài sản của mình cho thiện nguyện, riêng Warren Buffett cam kết cho đi 99% tổng số tài sản của mình.

Mỗi người khi tham gia chiến dịch tự quyết định số tài sản cho đi và nơi mình sẽ cho số tiền đó. Điểm chung là một đa số tài sản của họ sẽ được cho đi và nó sẽ được dùng cho các mục đích làm cho thế giới tốt đẹp hơn. Mục tiêu của việc tuyên bố rộng rãi một chiến dịch như vậy là nhằm làm cho hành động bố thí trở nên cởi mở hơn và tạo một bầu không khí để nhiều người cùng có thể tham gia.

Ở Việt Nam, khi những hình ảnh đầu tiên về cơn lũ của miền Trung xuất hiện, một số cá nhân vì nóng lòng cứu giúp những đồng bào của mình đã vận động kêu gọi cộng đồng quyên góp để mình thay mặt cứu trợ.

Với những người thật lòng thương xót đồng bào mình, đó là một tấm lòng rất quý. Họ là những người không quản khó khăn giúp chuyên chở số tiền từ các mạnh thường quân đến tay người cần hỗ trợ. Người góp sức, người góp công.

Ở đây, phải thắng thắn với nhau một điều rằng khi anh đứng ra tuyên bố quyên góp rằng anh giúp nhận tiền để chuyển cho các gia đình khó khăn, đó là một hợp đồng không chính thức rằng số tiền mà các nhà hảo tâm gửi đó sẽ được chính anh gửi cho những hoàn cảnh như cam kết. Đó là một sự tự nguyện của chính anh, hay tấm lòng của anh, dành cho những mảnh đời đói khổ, như biết bao những con người làm từ thiện bởi vì họ chỉ mong rằng thế giới này sẽ tốt đẹp hơn mà không mong một sự báo đáp.

Tuy vậy, không khó để nhận ra một điều rằng những con người thật lòng làm điều tốt và cho đi hẳn cũng sẽ nhận lại những điều may mắn và hạnh phúc nơi mình.

Những ngày qua, theo dõi những lùm xùm quanh vụ minh bạch từ thiện của MC Phan Anh tôi thấy khá buồn. Việt Nam có quá nhiều điều đáng để bàn thay vì cứ xoay quanh một chủ đề minh bạch từ thiện. Là một người trung lập, tôi đứng ngoài và cố theo dõi phản ứng của cả hai bên, nhưng rồi cuối cùng tôi thấy có gì đó khó hiểu trong câu chuyện minh bạch mà đáng ra là không nên có. Và vì vậy mà cần phải góp tiếng nói.

Một giải pháp dễ dàng nhất cho Phan Anh để làm sáng tỏ thay vì phải lên BBC hay VietNamNet để chia sẻ là mở tài khoản ngân hàng nhận tiền ra, song song đó là live stream và hướng camera về phía tài khoản của mình, vừa thuyết minh vừa cho mọi người thấy con số. Một giải pháp nhanh chóng và tất cả đều minh bạch.

Về các khoản chi tiêu, Phan Anh cũng có thể lập một page rồi chụp các hóa đơn, và đăng lên page, mọi người sẽ giúp cộng trừ. Một hành động chụp và đăng hóa đơn như vậy tốn không tới 2 phút và không dài hơn hành động selfie và chụp hình mà Phan Anh hay đăng.

Riêng về trang web tuthiendelamgi.com thì rõ ràng một trang web dùng wordpress thì tốn thời gian không quá một buổi để thiết lập. Chỉ cần một tên miền và chọn một máy chủ có hỗ trợ wordpress, tất cả sau đó coi như xong. Còn nếu muốn làm miễn phí và nhanh chóng hơn nữa thì chỉ cần lập một trang blogspot, bỏ các tập tin vào một tài khoản dropbox miễn phí, và đăng lên blogspot. Tất cả các thao tác này chưa tới 30 phút đồng hồ.

Khi vào trang tuthiendelamgi.com theo dõi thì thấy tập tin gọi là sao kê thông tin giao dịch nhưng chữ thì rất bé không thể thấy, thậm chí khi phóng đại lên mức tối đa là 5 lần. Một điểm nữa là thông tin xóa luôn tất cả cả tên người gửi và cả số tài khoản ngân hàng, nên không ai biết là ai gửi và bao nhiêu. Đúng ra thì nên chừa một chữ trong họ tên và vài số cuối cùng của tài khoản người gửi, như vậy vừa có thể bảo mật, mà vẫn có thể cung cấp thông tin.

Một điểm nữa tôi cũng không hiểu được đó là tại sao Phan Anh lại vội vàng đóng tài khoản nhận tiền và chuyển toàn bộ số tiền sang tài khoản mới đồng đứng tên với Đỗ Minh? Vì làm như vậy thì những nhà hảo tâm gửi tiền khi họ muốn xem Phan Anh đã thực hiện các giao dịch nào giữa chừng trước khi chuyển sang tài khoản mới thì sao họ kiểm tra và làm sao Phan Anh có thể minh bạch cho họ các hoạt động trước khi đóng tài khoản này? Làm sao Phan Anh hóa giải sự nghi ngờ khi họ cho rằng số tiền gửi vào nhiều hơn và Phan Anh đã gửi một số đi chỗ khác hay họ nghi ngờ các giao dịch tương tự?

Thay vào đó, nếu ngại chuyện các giao dịch tiếp tục gửi tiền tới thì Phan Anh có thể nhờ ngân hàng phong tỏa tài khoản không nhận tiền gửi tới là xong, mà không cần phải đóng tài khoản lại.

Và cuối cùng, đúng ra, với một người nhận tiền của những nhà hảo tâm trong cam kết chuyển tới các đồng bào nghèo khó của mình, cần ở đó sự khiêm tốn vì cuối cùng thì số tiền phần lớn đó là đại diện cho những tấm lòng của nhiều người, đáng được trân trọng.

Tất cả ở trên cũng chỉ là những góp ý với ước mong rằng cuối cùng thì từ thiện đúng nghĩa là hai từ cao đẹp ở Việt Nam, và những người làm từ thiện là những người đáng được tin yêu và trân trọng.

OL, 3.12.2016