Trong cuốn sách "Nước Mỹ chống nước Mỹ" phần về các think tank, Vương Hỗ Ninh có nói một ý rất hay mà lâu nay ít người nói đến.
Người bình thường cứ nghĩ các think tank là nơi cung cấp các ý tưởng chính sách cho giới tinh hoa. Không hẳn. Các think tank là nơi cung cấp các ý tưởng để thuyết phục công chúng.
Khi công chúng hiểu hết các ý tưởng định hướng quốc gia rồi, thì họ tác động ngược trở lại các chính trị gia; hoặc khi các chính trị gia đề xuất một chính sách thì hướng đi của các chính sách đó người dân bình thường đều đã nắm được, và người dân sẽ ủng hộ theo đa số để thực hiện chính sách đó. Đó là cách làm chính sách trong các thể chế dân chủ -- chính trị gia phải thuyết phục người dân về các chính sách của mình, mà tiếng Anh gọi là "sell policy", tức bán chính sách.
Một chính sách cho dù hay ho mà một chính trị gia không thể "bán" cho quần chúng và quần chúng không chấp nhận thì điều đó vô nghĩa. Và khi mà quần chúng không chấp nhận một chính sách của chính trị gia thì điều đó cũng đồng nghĩa là chính trị gia không có chỗ đứng.
Các think tank do đó có một quyền lực mềm, nó là chiếc cầu kết nối giữa chính trị gia và quần chúng. Thay đổi tư tưởng quần chúng cần thời gian lâu dài, với nhiều tiếng nói, sách báo, và tài liệu, còn các chính trị gia thường không có nhiều thời giờ và nguồn lực. Thuyết phục hướng đi về tương lai của dân tộc do đó là chuyện của những chuyên gia phân tích và giáo dục — có thể gọi là trí thức. Các nhà ngoại giao, các chuyên gia, các bộ trưởng, thống đốc, khi hết nhiệm kỳ, nhiều người chọn đầu quân về các think-tank bởi ở đó nhờ ở kiến thức và kinh nghiệm của họ, họ vạch ra đường lối cho tương lai của đất nước và lan toả ý tưởng đó vào quần chúng. Có rất nhiều ví dụ. Chẳng hạn như Mike Pompeo, sau khi rời chức ông không chỉ làm việc cho các công ty tư nhân mà còn giữ những vai trò học thuật ở các đại học Columbia và Liberty, làm thành viên hoặc giữ vai trò tư vấn ở các think-tank như Hudson Institute, National Cold War Center. Ben Bernanke, cựu thống đốc Ngân hàng Trung ương Hoa Kỳ, người nổi tiếng lèo lái nền kinh tế qua cuộc khủng hoảng tài chính thì sau khi rời chức vụ thống đốc đã chọn gắn bó với một think-tank nổi tiếng đó là Brookings Institution, bên cạnh những vai trò khác trong các công ty đầu tư tư nhân.
Lâu nay, người Việt mình thường nói “khai dân trí, chấn dân khí”, nhưng ít ai nói rõ về một lộ trình hay hướng đi của quốc gia. Lý do là thiếu một think-tank đúng nghĩa. Nhưng lý do lớn hơn nữa là người Việt có lòng yêu nước chưa đủ lớn. Hơn 4 triệu người Việt ở nước ngoài, với nhiều người có bằng cấp và được đào tạo bài bản, có mấy người còn ngày đêm thao thức về vận mệnh dân tộc, và còn đủ năng lượng để viết bài thường xuyên?
Nguyễn Huy Vũ
2/4/2026
