Từ Bắc Đại Tây Dương, để đi vào biển Địa Trung Hải, hải quân Mỹ buộc phải băng qua eo Gibraltar. Hải cảng Gibraltar do Anh kiểm soát. Gibraltar là một phần đất nhỏ có lịch sử thuộc về Tây Ban Nha cho đến trước năm 1713. Trong Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha, quân Anh – Hà Lan chiếm Gibraltar và đến năm 1713 Tây Ban Nha chính thức “nhượng” Gibraltar cho Anh “vĩnh viễn”. Ngày nay, Tây Ban Nha muốn lấy Gibraltar về nhưng dân Gibraltar, vốn có quốc tịch Anh, không chịu trở về với Tây Ban Nha.
Cả Tây Ban Nha và Anh đều không ủng hộ cuộc chiến của Mỹ ở Iran. Riêng Tây Ban Nha thì cấm không cho Mỹ dùng không phận của mình.
Phía bắc của eo Gibraltar là vùng hải cảng Gibraltar thuộc Anh và Tây Ban Nha, còn phía nam của eo là nước Ma-rốc (Morocco). Vị trí địa chính trị của Ma-rốc quan trọng không kém gì Anh và Tây Ban Nha, thậm chí hơn, vì Ma- rốc có đường bờ biển dài bên phía Đại Tây Dương và bao trọn eo Gibraltar.
Hôm nay, Hoa Kỳ vừa ký thêm hiệp định hợp tác quân sự với Ma-rốc, sau khi đã ký hiệp định tăng cường hợp tác quân sự với Indonesia hôm qua. Ma-rốc từ lâu đã là một đồng minh bên ngoài NATO của Hoa Kỳ. Việc hợp tác quốc phòng sâu rộng hơn với Ma-rốc sẽ cho phép Ma-rốc nhận được sự hỗ trợ của Hoa Kỳ trong việc cải cách và phát triển quân đội. Ngược lại, Hoa Kỳ có thể sử dụng các căn cứ quân sự và không phận khi cần thiết.
Việc tiếp tục thắt chặt quan hệ quốc phòng với Ma-rốc và Indonesia cho thấy Hoa Kỳ quyết tâm nắm giữ các cứ điểm quan trọng trên các con đường giao thông hàng hải huyết mạch của thế giới — eo Gibraltar qua Ma-rốc nối Đại Tây Dương và Địa Trung Hải, và eo Malacca qua Indonesia nối Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương.
Khi thế giới ngày càng phân cực và Hoa Kỳ đang chạy đua ráo riết để xây dựng mạng lưới đồng minh và quyền lực mới, những nước nào hiểu và nắm bắt cuộc chơi sẽ biết cách tận dụng cơ hội này để vươn lên. Trong Chiến tranh Lạnh, các nước Đài Loan, Hàn Quốc, Nhật Bản đã tận dụng cơ hội hợp tác với Hoa Kỳ để xây dựng nền quốc phòng và kinh tế của họ. Ngày nay, Ma-rốc và Indonesia một cách khôn ngoan đã tận dụng được “cửa sổ cơ hội” này để xây dựng năng lực quốc phòng, và tiến tới hình thành các đồng minh kinh tế.
Trong khi các nước khôn ngoan biết chọn hướng sáng mà đi, giới lãnh đạo Việt Nam lại đặt dân tộc đi vào những hướng tăm tối. Thật buồn.
Cả hai đảng Cộng hoà và Dân chủ đều cạnh tranh với Trung Quốc một cách mãnh liệt (đọc bài “The Tech High Ground – What It Will Take to Gain the Advantage Over China” của Jake Sullivan, cựu cố vấn an ninh quốc gia của đảng Dân chủ trên Foreign Affairs mới ra), khác chăng là chiến lược của hai bên khác nhau mà thôi.
Bên Cộng hoà muốn dẹp bớt các đồng minh của phe kia để phe kia yếu đi, và muốn Mỹ lãnh đạo từ phía trước rồi chủ động kéo các đồng minh đi phía sau. Còn bên Dân chủ muốn củng cố các đồng minh của mình cho mạnh lên, và xây dựng mạng lưới liên minh các đồng minh một cách chặt chẽ.
Cách của phe Cộng hoà làm nước Mỹ rất mạnh để dẫn đầu. Cách của phe Dân chủ làm mạng lưới đồng minh mạnh để tương hỗ cho nhau. Phe Cộng hoà nhấn mạnh “Nước Mỹ trước hết”; còn phe Dân chủ nhấn mạnh “Đồng minh trước hết”. Đó là lý do mà một số đồng minh cảm thấy bị bơ vơ, bị ra rìa, nhưng về bản chất thì mục tiêu vẫn như nhau, khác nhau là cách làm.
Chiến lược nào thì nó cũng nhắm đến địch thủ của Mỹ là Trung Quốc. Và trong cuộc đua giữa Mỹ và Trung Quốc này, ai cũng thấy rõ là Mỹ sẽ tiếp tục thắng. Khi Việt Nam chọn đứng về phía Trung Quốc, điều đó có nghĩa là Việt Nam nghiễm nhiên chọn đứng về phe thất bại. Mà thường thì phe thất bại không có tương lai sáng sủa lắm.
Điều đó không có nghĩa là Việt Nam phải chống Trung Quốc, nhưng có nhiều cách ngoại giao mà Việt Nam vẫn có thể giữ hoà khí với Trung Quốc, trong khi vẫn xây dựng những mối quan hệ tốt hơn với Hoa Kỳ và phương Tây để dựa vào họ mà phát triển mọi mặt của quốc gia. Dù muốn dù không thì muốn giữ hoà bình Việt Nam cần phải mạnh, và Việt Nam không thể mạnh nếu Việt Nam không thể cải cách quốc gia bằng cách học hỏi kinh nghiệm, tổ chức, và kiến thức từ phương Tây, hay nói một cách đơn giản là “Tây hoá”.
Nguyễn Huy Vũ
15/4/2026
