Cuộc đột kích của Mỹ bắt Tổng thống (TT) Nicolas Maduro của Venezuela và đem về Mỹ để truy tố đã hoàn thành.
Như thường lệ của thế giới này, đồng minh của TT Nicolas Maduro phản đối, trong đó có Trung Cộng và Nga. Còn đồng minh của TT Donald Trump thì ủng hộ.
Những người yêu dân chủ tự do thật lòng, và nếu họ đồng cảm với những người dân bị áp bức ở Venezuela, hẳn họ sẽ chia vui với với người dân ở đây.
Tranh cãi còn lại với một số người là tính pháp lý quốc tế của việc bắt giữ TT Maduro.
Tôi không hiểu ý của họ lắm, nhưng tôi có thể đoán như vầy, họ phản đối việc một nước như Mỹ vi phạm luật pháp quốc tế khi xông vào Venezuela để bắt TT Maduro.
Tôi muốn hỏi lại họ rằng vậy giải pháp để xử lý TT Maduro là gì? Liên Hiệp Quốc? Hay Hội đồng Bảo an? Hay tổ chức nào khác?
Tôi nghĩ là những tổ chức này không hiệu quả, nếu không muốn nói là bất lực. Đơn giản vì Hội đồng Bảo an có 5 thành viên thì hai là những thành viên thuộc phe độc tài và họ là đồng minh của TT Maduro. Vì vậy mà Liên Hiệp Quốc sẽ không thể làm gì cả với TT Maduro.
Những nhà quan sát chính trị ai cũng thấy là TT Maduro đứng sau một mạng lưới hỗ trợ khủng bố và buôn bán nha phiến khắp Nam Mỹ. TT Maduro đã bị Mỹ truy tố và treo thưởng để bắt giữ từ năm 2020, tức cách đây 6 năm trước; mức treo thưởng mỗi ngày một tăng, từ 15 triệu đô la Mỹ cho tới 50 triệu đô la Mỹ.
Một giải pháp tối ưu nhất đó là sẽ có một toà án quốc tế, một cảnh sát quốc tế, và một cơ quan thi hành án quốc tế. Mỹ sẽ đưa cáo trạng, toà án quốc tế xét xử, cảnh sát quốc tế sẽ bắt giữ, và cơ quan thi hành án quốc tế sẽ thực thi pháp luật. Nhưng giải pháp tối ưu này không tồn tại. Vì vậy mà Hoa Kỳ đành phải thực thi biện pháp đột kích bắt giữ và truy tố như là giải pháp tốt nhất thứ hai.
Nếu Hoa Kỳ không làm điều này thì chuyện gì sẽ xảy ra? Không ai có thể bắt giữ TT Maduro cả. Ma tuý sẽ tiếp tục lan tràn vào Mỹ và làm hại rất nhiều người. Tội phạm sẽ tiếp tục lan tràn khắp Nam Mỹ. Và quan trọng là Venezuela tiếp tục là tiền đồn chống Mỹ ở phía sau sân nhà, làm bất ổn cả Tây Bán Cầu. Sự bất ổn của Nam Mỹ sẽ thúc đẩy làn sóng nhập cư bất hợp pháp vào Hoa Kỳ và sự nhập cư bất hợp pháp này đến lượt nó làm bất ổn xã hội Hoa Kỳ. Hay nhìn một cách khác đó là một cuộc chiến uỷ nhiệm của Venezuela và phe độc tài chống lại Hoa Kỳ, làm Hoa Kỳ suy yếu trong nội bộ và làm suy yếu ảnh hưởng của Hoa Kỳ ở Tây Bán Cầu.
Cách làm này của Hoa Kỳ không phải là mới. Nó không khác gì cách của Việt Nam đã đem quân vào Campuchia để tiêu diệt Khmer Đỏ.
Một cách thành thật, tôi không ưa chính sách xem mạng quân lính như cỏ rác của các lãnh đạo cộng sản, vì tôi nghĩ mỗi người lính như chúng ta họ đều có một gia đình phía sau họ. Nhưng tôi nghĩ việc đem quân vào Campuchia để chấm dứt chế độ diệt chủng Khmer Đỏ là cần thiết. Việt Nam không thể nào chấp nhận một chế độ thù địch ngay sau lưng và sẵn sàng giết hại đồng bào mình.
Nếu bạn chia sẻ quan điểm này hẳn sẽ đồng ý với cách hành động của Hoa Kỳ.
Nhưng tôi thích cách hành động của Hoa Kỳ hơn. Hầu như không tổn thất. Được chuẩn bị kỹ lưỡng. Và sau đó là một sự chuyển tiếp có kiểm soát và trong trật tự về dân chủ mà ở đó Hoa Kỳ sẽ giúp xây dựng các thiết chế nhằm đảm bảo tự do và ngăn ngừa một chế độ độc tài tương tự diễn ra trong tương lai. Đây là những điều mà Việt Nam đã không làm được ở Campuchia.
Nếu Việt Nam có thể đánh nhanh, rút gọn, ít tổn thất, và cố gắng thiết lập một chế độ dân chủ, và giúp đem lại thịnh vượng cho người dân Campuchia thì hẳn giờ này họ sẽ biết ơn Việt Nam nhiều lắm. Việt Nam chắc chắn sẽ có một đồng minh và một phên dậu vững chắc. Đáng tiếc có lẽ tầm nhìn của các lãnh đạo cộng sản Việt Nam chỉ đến vậy, và như nhiều người có thể nói, “ốc không mang nổi mình ốc, thì lo cho ai?” Nếu Việt Nam không thể thi hành một chế độ dân chủ và tự do thì sao có thể hi vọng gì các lãnh đạo cộng sản đem lại dân chủ và tự do ở Campuchia.
Để ý rằng chính quyền TT Donald Trump đã khéo léo để Phó Tổng thống của Venezuela, Delcy Rodríguez, tạm quyền, và giữ nguyên giàn bộ trưởng trong giai đoạn chuyển giao này. Vì vậy mà xã hội Venezuela sẽ không xáo trộn gì nhiều. Tổng thống tạm quyền là người biết chuyện, và bà biết rằng cách tốt nhất cho bà và cho Venezuela là hợp tác với Hoa Kỳ để chuyển tiếp về một chế độ dân chủ. Quốc hội Hoa Kỳ cũng đang hợp tác chặt chẽ với chính quyền TT Donald Trump để chuẩn bị cho Venezuela một cuộc bầu cử tổng thống mới trong thời gian tới. Nói như nhiều người là một chế độ dân chủ bỗng nhiên “rơi vào đầu” người Venezuela.
Hoa Kỳ có nhiều lợi ích trong việc xây dựng một tiền đồn dân chủ tự do ở Venezuela. Venezuela có nhiều dầu mỏ, và nó rất dễ trở nên thịnh vượng, chỉ cần tài nguyên được quản lý minh bạch và có trách nhiệm. Và thật vậy, trong quá khứ họ đã từng là một quốc gia giàu có hàng đầu Nam Mỹ. Một khi Venezuela trở thành một nước giàu có, tự do, họ tự nhiên trở thành một đồng minh mạnh mẽ của Hoa Kỳ. Khi mà ngày càng nhiều nước trở thành đồng minh mạnh mẽ ở Tây Bán Cầu thì ảnh hưởng của Nga và Trung Cộng ở Tây Bán Cầu sẽ không còn nữa. Chế độ dân chủ tự do ở Tây Bán Cầu sẽ vững mạnh, tư tưởng xã hội chủ nghĩa bị đẩy lui, thịnh vượng và tự do sẽ đến ở Tây Bán Cầu. Đó là chiến lược trong 5 năm tới của Hoa Kỳ.
Như tôi đã trình bày trước đây, chữ justice (công lý) bắt nguồn bởi chữ just, nghĩa là lẽ phải. Một hành động được xem là đúng đắn hay không thì nó phải thuộc về lẽ phải, và công lý đứng về phía lẽ phải. Lấy ví dụ, một tên cướp đem súng vào nhà người ta để cướp của thì đó không thuộc về lẽ phải. Ngược lại, nếu một người đem súng vào nhà người ta để giúp khống chế những tên cướp thì đó lại được coi là lẽ phải. Dù trong cả hai trường hợp, không ai được phép mang súng vào nhà người khác nếu không có sự đồng ý của chủ nhà.
Lẽ phải đó nó phải dựa trên sự đồng tình của chủ nhà. Ở đây, chủ nhà của Venezuela là những người dân ở nước này. Người dân ở nước này đã bị TT Maduro dùng sức mạnh của công an, nhà tù và khủng bố để đe doạ và duy trì quyền lực. Việc một thế lực ở nước ngoài giúp họ gỡ bỏ sự đàn áp đó là lẽ phải. Muốn biết lẽ phải ra sao thì phải nhìn họ vui mừng thế nào khi TT Maduro bị bắt đi.
Tương tự vậy, một tên khủng bố khác đó là Osama Bin Laden. Hắn ẩn náu ở Pakistan. Không ai làm được gì hắn, nếu không có Mỹ. Ai cũng biết là nếu báo cáo lên Liên Hiệp Quốc chổ ở của hắn để mong cảnh sát quốc tế bắt hắn thì sẽ ngay lập tức không tìm thấy tung tích của hắn đâu. Dĩ nhiên người Mỹ là những người hiểu chuyện, và họ đã âm thầm hành động mà không cần báo ai. Họ cho biệt kích xâm nhập vào Pakistan, tiêu diệt và rút đi. Bạn có thể tố cáo rằng Mỹ vi phạm luật quốc tế khi xâm phạm chủ quyền, nhưng bạn phải đồng ý rằng Mỹ đã thi hành công lý và làm theo lẽ phải.
Cuối cùng, không phải cứ nước lớn là được quyền làm gì thì làm. Hành động nó phải dựa trên lẽ phải, vì nếu không họ sẽ đánh mất uy tín, đồng minh, và theo thời gian bị cô lập, mất dần quyền lực mềm và quyền lực cứng. Hãy nhìn Liên Xô và Nga thử xem. Họ đã từng có lúc là một cường quốc hàng đầu trên thế giới. Nhưng họ đã không đem lại lẽ phải; Liên Xô không đem lại những quyền tự do mà người dân khi sinh ra đã được hưởng, và Nga đã không thi hành các chính sách đứng về phía người dân, mà đứng về phía các lãnh đạo độc tài. Liên Xô cuối cùng bị sụp đổ vì không ai muốn sống trong một thể chế như vậy. Nga cuối cùng bị cô lập, mất đồng minh, vì không nước tự do dân chủ nào muốn làm bạn — và thế giới này thì ngày càng nhiều những nước trở nên tự do.
Nguyễn Huy Vũ
4/1/2026
